امروزه عملکرد یک سازمان فقط با میزان فروش، سودآوری یا کیفیت محصولات آن ارزیابی نمی‌شود. کارکنان، مشتریان، جامعه، نهادهای قانونی و سرمایه‌گذاران انتظار دارند سازمان‌ها آثار اجتماعی، زیست‌محیطی و اخلاقی تصمیم‌های خود را نیز بشناسند و مدیریت کنند.
استاندارد ISO 26000 چارچوبی بین‌المللی برای مسئولیت اجتماعی ارائه می‌دهد. این استاندارد به سازمان‌ها کمک می‌کند اصول رفتار مسئولانه را در تصمیم‌گیری‌ها، روابط کاری، زنجیره تأمین، تعامل با مصرف‌کنندگان، حفاظت از محیط‌زیست و مشارکت اجتماعی به کار گیرند.
ISO 26000 چیست؟
ISO 26000 یک استاندارد بین‌المللی راهنما در زمینه مسئولیت اجتماعی سازمان‌هاست. عنوان کامل آن عبارت است از:
ISO 26000:2010 Guidance on social responsibility
معادل فارسی عنوان:
راهنمای مسئولیت اجتماعی
ISO 26000 توضیح می‌دهد که یک سازمان چگونه می‌تواند آثار تصمیم‌ها و فعالیت‌های خود را بر جامعه و محیط‌زیست شناسایی کرده و رفتار مسئولانه را در سراسر سازمان و روابط خود اجرا کند.
این استاندارد برای کمک به سازمان‌ها در زمینه‌های زیر تدوین شده است:
- شناخت مفهوم مسئولیت اجتماعی؛
- شناسایی ذی‌نفعان؛
- درک آثار اجتماعی و زیست‌محیطی فعالیت‌ها؛
- رعایت رفتار اخلاقی؛
- احترام به حقوق انسان‌ها؛
- بهبود شیوه‌های کاری؛
- توجه به منافع مصرف‌کنندگان؛
- مشارکت در توسعه جامعه؛
- ادغام مسئولیت اجتماعی در راهبرد و فرایندهای سازمان.
ویرایش جاری ISO 26000 کدام است؟
نسخه منتشرشده این استاندارد ISO 26000:2010 است. این استاندارد برخلاف بسیاری از استانداردهای سیستم مدیریتی، ساختار الزام‌آور برای ممیزی و صدور گواهینامه ندارد و به‌عنوان یک راهنمای بین‌المللی استفاده می‌شود.
سازمان‌ها باید هنگام استفاده از استاندارد، آخرین وضعیت انتشار یا بازنگری آن را از منابع رسمی کنترل کنند.
آیا ISO 26000 قابل دریافت گواهینامه است؟
ISO 26000 یک استاندارد راهنماست و برای صدور گواهینامه سیستم مدیریت طراحی نشده است. در متن و هدف این استاندارد نیز تأکید شده که استفاده از آن برای گواهی‌کردن سازمان، کاربرد موردنظر استاندارد نیست.
ممکن است برخی مراجع، خدمات ارزیابی، گزارش انطباق یا گواهی‌های غیررسمی بر اساس معیارهای خود ارائه کنند؛ اما چنین مدارکی نباید با گواهینامه‌هایی مانند ISO 9001 یا ISO 14001 یکسان تلقی شوند.
ارزش اصلی ISO 26000 در اجرای واقعی مسئولیت اجتماعی، شفافیت عملکرد و ایجاد نتایج قابل‌سنجش برای ذی‌نفعان است.
مسئولیت اجتماعی چیست؟
مسئولیت اجتماعی یعنی سازمان مسئولیت آثار تصمیم‌ها و فعالیت‌های خود را بر جامعه و محیط‌زیست بپذیرد و از طریق رفتار شفاف و اخلاقی به توسعه پایدار کمک کند.
مسئولیت اجتماعی فقط انجام امور خیریه یا کمک‌های مالی نیست. پرداخت حقوق منصفانه، رعایت حقوق کارکنان، پیشگیری از آلودگی، صداقت در تبلیغات، حفاظت از اطلاعات مشتری، مبارزه با فساد و خرید مسئولانه نیز بخش‌هایی از مسئولیت اجتماعی محسوب می‌شوند.
| برداشت محدود از مسئولیت اجتماعی | نگاه ISO 26000 |
|---|---|
| کمک مالی به مؤسسات خیریه | مدیریت تمام آثار اجتماعی و محیط‌زیستی |
| اجرای چند فعالیت مناسبتی | ادغام مسئولیت اجتماعی در تصمیم‌های سازمان |
| فعالیت واحد روابط عمومی | مشارکت مدیریت و تمام واحدها |
| تمرکز بر تبلیغات اجتماعی | تمرکز بر عملکرد واقعی و شفاف |
| کمک به جامعه بدون ارزیابی نتیجه | تعیین هدف، اقدام و سنجش اثربخشی |
| نادیده گرفتن زنجیره تأمین | توجه به روابط و حوزه نفوذ سازمان |
ISO 26000 برای چه سازمان‌هایی مناسب است؟
این استاندارد برای انواع سازمان‌ها، مستقل از اندازه، مالکیت، محل فعالیت و حوزه کاری قابل‌استفاده است، از جمله:
- شرکت‌های تولیدی؛
- سازمان‌های خدماتی؛
- مؤسسات دولتی و عمومی؛
- شرکت‌های کوچک و متوسط؛
- سازمان‌های غیرانتفاعی؛
- دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی؛
- بیمارستان‌ها و مراکز درمانی؛
- شرکت‌های مهندسی و پیمانکاری؛
- بانک‌ها و مؤسسات مالی؛
- شرکت‌های فعال در زنجیره تأمین؛
- انجمن‌ها و نهادهای مدنی؛
- شرکت‌های صادراتی و بین‌المللی.
نوع و گستردگی اقدامات مسئولیت اجتماعی باید متناسب با آثار، منابع، ریسک‌ها و حوزه نفوذ هر سازمان تعیین شود.
اهداف اصلی ISO 26000
اجرای اصول این استاندارد می‌تواند اهداف زیر را دنبال کند:
- تقویت رفتار اخلاقی سازمان؛
- افزایش پاسخ‌گویی در برابر آثار تصمیم‌ها؛
- شناخت نیازها و انتظارات ذی‌نفعان؛
- رعایت حقوق بشر و حقوق کارکنان؛
- کاهش آثار منفی زیست‌محیطی؛
- ارتقای سلامت و ایمنی محیط کار؛
- افزایش صداقت و شفافیت در بازار؛
- حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان؛
- توسعه مسئولانه زنجیره تأمین؛
- تقویت ارتباط با جامعه محلی؛
- افزایش اعتماد عمومی؛
- کمک به توسعه پایدار.
هفت اصل مسئولیت اجتماعی در ISO 26000
ISO 26000 هفت اصل بنیادین را برای رفتار مسئولانه سازمان معرفی می‌کند.
پاسخ‌گویی
سازمان باید آثار تصمیم‌ها و فعالیت‌های خود را بپذیرد و در برابر نتایج آن‌ها پاسخ‌گو باشد. اگر فعالیتی پیامد منفی ایجاد کند، سازمان باید آن را بررسی کرده و اقدام مناسبی انجام دهد.
شفافیت
سازمان باید اطلاعات مهم مربوط به تصمیم‌ها، سیاست‌ها، عملکرد و آثار خود را به‌صورت روشن، دقیق و قابل‌فهم در اختیار ذی‌نفعان قرار دهد.
شفافیت به معنای افشای اطلاعات محرمانه یا شخصی نیست؛ بلکه به معنای ارائه اطلاعاتی است که ذی‌نفعان برای ارزیابی عملکرد سازمان به آن نیاز دارند.
رفتار اخلاقی
رفتار سازمان باید بر صداقت، انصاف و درستکاری استوار باشد. سیاست‌ها، روابط تجاری، بازاریابی، خرید و تصمیم‌های مدیریتی باید با ارزش‌های اخلاقی سازگار باشند.
احترام به منافع ذی‌نفعان
سازمان باید افراد و گروه‌هایی را که از تصمیم‌های آن تأثیر می‌پذیرند شناسایی کرده و منافع مشروع آن‌ها را در تصمیم‌گیری‌ها در نظر بگیرد.
احترام به حاکمیت قانون
هیچ فعالیت مسئولیت اجتماعی جایگزین رعایت قانون نیست. سازمان باید قوانین و مقررات قابل‌اعمال را شناسایی و رعایت کند.
احترام به هنجارهای بین‌المللی رفتار
در شرایطی که قوانین محلی ضعیف یا ناکافی‌اند، سازمان باید هنجارهای معتبر بین‌المللی رفتار را نیز در نظر بگیرد، مشروط بر اینکه با الزامات قانونی قابل‌اعمال تعارض نداشته باشند.
احترام به حقوق بشر
سازمان باید حقوق اساسی انسان‌ها را در فعالیت‌های خود و روابط تجاری رعایت کند و نسبت به خطر نقض این حقوق بی‌تفاوت نباشد.
جدول هفت اصل ISO 26000
| اصل | انتظار از سازمان |
|---|---|
| پاسخ‌گویی | پذیرش مسئولیت آثار تصمیم‌ها |
| شفافیت | ارائه اطلاعات دقیق و قابل‌فهم |
| رفتار اخلاقی | صداقت، انصاف و درستکاری |
| احترام به منافع ذی‌نفعان | شناخت و توجه به منافع مشروع |
| احترام به قانون | شناسایی و رعایت الزامات قانونی |
| احترام به هنجارهای بین‌المللی | توجه به اصول معتبر جهانی |
| احترام به حقوق بشر | پیشگیری از نقض حقوق انسان‌ها |
هفت موضوع محوری ISO 26000
علاوه بر اصول بنیادین، ISO 26000 هفت موضوع محوری برای مسئولیت اجتماعی معرفی می‌کند.
حاکمیت سازمانی
حاکمیت سازمانی به شیوه تصمیم‌گیری، هدایت و کنترل سازمان مربوط است. مدیریت باید مسئولیت اجتماعی را در راهبرد، سیاست‌ها، اهداف، ساختار و فرایندهای تصمیم‌گیری وارد کند.
موضوعات مهم حاکمیت سازمانی عبارت‌اند از:
- شفافیت تصمیم‌گیری؛
- پاسخ‌گویی مدیران؛
- رعایت اخلاق؛
- مدیریت تعارض منافع؛
- مشارکت ذی‌نفعان؛
- توجه به آثار بلندمدت تصمیم‌ها؛
- نظارت بر عملکرد مسئولیت اجتماعی.
حاکمیت سازمانی مرکز ارتباط سایر موضوعات مسئولیت اجتماعی است. اگر تصمیم‌گیری‌های اصلی سازمان با اصول مسئولیت اجتماعی هماهنگ نباشند، اقدامات پراکنده اجتماعی اثربخشی پایدار نخواهند داشت.
حقوق بشر
سازمان باید حقوق افراد را در فعالیت‌های مستقیم و روابط خود محترم بشمارد.
مهم‌ترین موضوعات این حوزه عبارت‌اند از:
- شناسایی خطرات نقض حقوق بشر؛
- پیشگیری از تبعیض؛
- احترام به حقوق مدنی و سیاسی؛
- رعایت حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛
- حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر؛
- ایجاد مسیر رسیدگی به اعتراض‌ها؛
- توجه به حقوق بنیادین در محیط کار؛
- ارزیابی تأمین‌کنندگان پرریسک.
سازمان باید بررسی کند تصمیم‌ها یا روابط تجاری آن چگونه می‌توانند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر حقوق افراد اثر بگذارند.
رویه‌های کاری
رویه‌های کاری به تمام سیاست‌ها و اقداماتی مربوط می‌شوند که بر کارکنان سازمان یا افرادی که برای آن کار می‌کنند اثر دارند.
این موضوع شامل موارد زیر است:
- استخدام و روابط کاری؛
- شرایط مناسب کار؛
- حقوق و مزایا؛
- ساعات کار؛
- ایمنی و بهداشت شغلی؛
- گفت‌وگوی اجتماعی؛
- توسعه شایستگی کارکنان؛
- فرصت برابر؛
- جلوگیری از تبعیض و رفتار نامناسب؛
- حمایت از تعادل مناسب کار و زندگی.
| حوزه کاری | نمونه اقدام مسئولانه |
|---|---|
| استخدام | معیارهای شفاف و غیرتبعیض‌آمیز |
| حقوق و مزایا | پرداخت منصفانه و به‌موقع |
| ایمنی | شناسایی خطر و پیشگیری از حادثه |
| توسعه کارکنان | آموزش و ایجاد فرصت رشد |
| ارتباطات | دریافت نظر و شکایت کارکنان |
| فرصت برابر | جلوگیری از تبعیض در ارتقا |
محیط‌زیست
سازمان باید آثار فعالیت‌ها، محصولات و خدمات خود بر محیط‌زیست را شناسایی و مدیریت کند.
موضوعات اصلی عبارت‌اند از:
- پیشگیری از آلودگی؛
- کاهش مصرف انرژی و منابع؛
- مدیریت آب؛
- کاهش تولید پسماند؛
- مدیریت مواد خطرناک؛
- کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای؛
- توجه به تغییرات اقلیمی؛
- حفاظت از تنوع زیستی؛
- طراحی محصولات و خدمات پایدارتر؛
- توجه به چرخه عمر محصول.
مسئولیت زیست‌محیطی فقط به رعایت حداقل‌های قانونی محدود نمی‌شود. سازمان باید برای کاهش آثار منفی و استفاده کارآمدتر از منابع برنامه‌ریزی کند.
رویه‌های منصفانه عملیاتی
این موضوع به رفتار اخلاقی سازمان در ارتباط با سایر سازمان‌ها، تأمین‌کنندگان، رقبا، نهادهای دولتی و شرکای تجاری مربوط است.
مهم‌ترین زمینه‌ها عبارت‌اند از:
- مبارزه با فساد و رشوه؛
- رقابت منصفانه؛
- خرید و تأمین مسئولانه؛
- رعایت حقوق مالکیت؛
- مشارکت مسئولانه در سیاست‌گذاری عمومی؛
- ترویج مسئولیت اجتماعی در زنجیره ارزش؛
- جلوگیری از تعارض منافع.
سازمان نباید مسئولیت اجتماعی را فقط در داخل مجموعه اجرا کند و نسبت به رفتار شرکای تجاری یا تأمین‌کنندگان پرریسک بی‌تفاوت باشد.
مسائل مرتبط با مصرف‌کننده
سازمان‌ها در قبال مشتریان و مصرف‌کنندگان مسئولیت دارند. این مسئولیت فقط به کیفیت فنی محصول محدود نمی‌شود.
موضوعات این حوزه عبارت‌اند از:
- بازاریابی صادقانه؛
- ارائه اطلاعات دقیق؛
- قراردادهای منصفانه؛
- حفظ سلامت و ایمنی مصرف‌کننده؛
- مصرف پایدار؛
- خدمات پس از فروش؛
- رسیدگی به شکایات؛
- حفاظت از اطلاعات و حریم خصوصی؛
- دسترسی گروه‌های مختلف به خدمات؛
- آموزش و آگاهی‌رسانی به مصرف‌کننده.
تبلیغات گمراه‌کننده، پنهان کردن محدودیت محصول، استفاده غیرمجاز از اطلاعات مشتری و دشوار کردن مسیر شکایت، با مسئولیت اجتماعی سازگار نیستند.
مشارکت و توسعه جامعه
سازمان بخشی از جامعه‌ای است که در آن فعالیت می‌کند و می‌تواند بر شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن اثر بگذارد.
مهم‌ترین زمینه‌های مشارکت عبارت‌اند از:
- گفت‌وگو با جامعه محلی؛
- ایجاد اشتغال و توسعه مهارت‌ها؛
- حمایت از آموزش؛
- توسعه فناوری؛
- حمایت از سلامت عمومی؛
- سرمایه‌گذاری اجتماعی؛
- تقویت کسب‌وکارهای محلی؛
- مشارکت در پروژه‌های توسعه‌ای؛
- توجه به آثار فعالیت سازمان بر جامعه.
مشارکت اجتماعی باید بر اساس نیاز واقعی جامعه، حوزه اثرگذاری سازمان و نتایج قابل‌اندازه‌گیری طراحی شود.
جدول موضوعات محوری ISO 26000
| موضوع محوری | نمونه حوزه‌های اقدام |
|---|---|
| حاکمیت سازمانی | شفافیت، پاسخ‌گویی و تصمیم‌گیری اخلاقی |
| حقوق بشر | عدم تبعیض و احترام به حقوق افراد |
| رویه‌های کاری | شرایط کار، ایمنی و توسعه کارکنان |
| محیط‌زیست | آلودگی، منابع، انرژی و اقلیم |
| رویه‌های منصفانه عملیاتی | مبارزه با فساد و خرید مسئولانه |
| مسائل مصرف‌کننده | اطلاعات صحیح، ایمنی و رسیدگی به شکایت |
| مشارکت و توسعه جامعه | اشتغال، آموزش و سرمایه‌گذاری اجتماعی |
ذی‌نفعان در ISO 26000 چه کسانی هستند؟
ذی‌نفع، فرد یا گروهی است که از تصمیم‌ها و فعالیت‌های سازمان تأثیر می‌پذیرد یا می‌تواند بر سازمان اثر بگذارد.
ذی‌نفعان ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- کارکنان؛
- مشتریان و مصرف‌کنندگان؛
- سهام‌داران؛
- تأمین‌کنندگان؛
- پیمانکاران؛
- نهادهای قانونی؛
- جامعه محلی؛
- سازمان‌های مردم‌نهاد؛
- رسانه‌ها؛
- شرکای تجاری؛
- اتحادیه‌ها و انجمن‌ها؛
- نسل‌های آینده و محیط‌زیست.
شناسایی و تحلیل ذی‌نفعان
سازمان باید ذی‌نفعان را شناسایی کرده و میزان تأثیر، اهمیت و انتظارات آن‌ها را بررسی کند.
| ذی‌نفع | انتظار اصلی | روش ارتباط |
|---|---|---|
| کارکنان | امنیت، انصاف و فرصت رشد | جلسه، نظرسنجی و سامانه داخلی |
| مشتریان | کیفیت، ایمنی و اطلاعات صحیح | نظرسنجی و رسیدگی به شکایت |
| جامعه محلی | کاهش آثار منفی و ایجاد ارزش | نشست و گزارش عملکرد |
| تأمین‌کنندگان | قرارداد منصفانه و پرداخت به‌موقع | ارزیابی و جلسه مشترک |
| نهادهای قانونی | رعایت قوانین | گزارش و بازرسی |
| سهام‌داران | عملکرد پایدار و مدیریت ریسک | گزارش‌های مدیریتی |
تعامل با ذی‌نفعان فقط جمع‌آوری نظر نیست. سازمان باید نتایج را تحلیل کرده و در صورت منطقی و قابل‌اجرا بودن، در تصمیم‌گیری‌ها به کار گیرد.
رابطه ISO 26000 با توسعه پایدار
توسعه پایدار به تأمین نیازهای فعلی بدون تضعیف توانایی نسل‌های آینده برای تأمین نیازهای خود اشاره دارد. مسئولیت اجتماعی یکی از راه‌هایی است که سازمان می‌تواند از طریق آن به توسعه پایدار کمک کند.
| بعد توسعه پایدار | نمونه موضوع در ISO 26000 |
|---|---|
| اقتصادی | اشتغال، خرید منصفانه و توسعه محلی |
| اجتماعی | حقوق بشر، شرایط کار و حقوق مصرف‌کننده |
| زیست‌محیطی | انرژی، پسماند، آلودگی و اقلیم |
| حاکمیتی | شفافیت، پاسخ‌گویی و رفتار اخلاقی |
ISO 26000 سازمان را تشویق می‌کند آثار اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی تصمیم‌ها را به‌صورت یکپارچه بررسی کند.
تفاوت ISO 26000 با ESG
ESG چارچوبی برای بررسی عملکرد سازمان در سه حوزه محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی است. ISO 26000 نیز بسیاری از این موضوعات را پوشش می‌دهد، اما هدف و نحوه استفاده از آن‌ها کاملاً یکسان نیست.
| ISO 26000 | ESG |
|---|---|
| راهنمای مسئولیت اجتماعی سازمان‌هاست | چارچوب ارزیابی عملکرد محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی است |
| برای انواع سازمان‌ها کاربرد دارد | بیشتر در گزارش‌دهی، سرمایه‌گذاری و ارزیابی ریسک استفاده می‌شود |
| بر اصول و موضوعات مسئولیت اجتماعی تمرکز دارد | بر معیارها، شاخص‌ها و اطلاعات تصمیم‌گیری تمرکز دارد |
| استاندارد قابل‌گواهی نیست | یک استاندارد واحد و مستقل نیست |
| می‌تواند مبنای طراحی اقدامات باشد | می‌تواند برای گزارش و ارزیابی عملکرد استفاده شود |
ISO 26000 می‌تواند به سازمان کمک کند موضوعات مسئولیت اجتماعی را شناسایی و مدیریت کند و نتایج آن‌ها به‌عنوان بخشی از اطلاعات ESG گزارش شوند.
تفاوت ISO 26000 با ISO 9001 و ISO 14001
| استاندارد | موضوع | قابلیت صدور گواهینامه |
|---|---|---|
| ISO 26000 | مسئولیت اجتماعی | راهنما و غیرقابل‌گواهی |
| ISO 9001 | سیستم مدیریت کیفیت | قابل‌گواهی |
| ISO 14001 | سیستم مدیریت محیط‌زیست | قابل‌گواهی |
| ISO 45001 | سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی | قابل‌گواهی |
ISO 9001، ISO 14001 و ISO 45001 می‌توانند بخشی از موضوعات مسئولیت اجتماعی را پشتیبانی کنند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی جایگزین نگاه جامع ISO 26000 نیستند.
تفاوت ISO 26000 با SA8000
| ISO 26000 | SA8000 |
|---|---|
| تمام موضوعات مسئولیت اجتماعی را پوشش می‌دهد | تمرکز اصلی بر شرایط کار و حقوق کارکنان است |
| راهنمای غیرقابل‌گواهی است | دارای سازوکار ارزیابی و گواهی است |
| برای انواع سازمان‌ها کاربرد دارد | بیشتر در سازمان‌ها و زنجیره‌های تأمین کاری استفاده می‌شود |
| محیط‌زیست و مصرف‌کننده را نیز پوشش می‌دهد | تمرکز بیشتری بر حقوق کار دارد |
مراحل پیاده‌سازی ISO 26000
جلب تعهد مدیریت
مدیریت ارشد باید مسئولیت اجتماعی را بخشی از راهبرد سازمان بداند و منابع و اختیارات لازم را فراهم کند.
شناخت سازمان و حوزه نفوذ
محصولات، خدمات، محل‌ها، فرایندها، زنجیره تأمین و روابط تجاری سازمان بررسی می‌شوند تا حوزه اثرگذاری مشخص شود.
شناسایی ذی‌نفعان
ذی‌نفعان اصلی، نیازها، نگرانی‌ها و شیوه مناسب تعامل با آن‌ها تعیین می‌شوند.
ارزیابی وضعیت موجود
عملکرد سازمان در برابر هفت اصل و هفت موضوع محوری بررسی و فاصله‌ها مشخص می‌شوند.
شناسایی موضوعات مرتبط
همه موضوعات ISO 26000 برای سازمان‌ها اهمیت یکسان ندارند. سازمان باید موضوعات مرتبط با فعالیت‌های خود را شناسایی کند.
اولویت‌بندی موضوعات
موضوعات بر اساس شدت اثر، احتمال وقوع، نگرانی ذی‌نفعان، الزامات قانونی و حوزه نفوذ سازمان اولویت‌بندی می‌شوند.
تدوین خط‌مشی و اهداف
تعهدات، جهت‌گیری‌ها، اهداف قابل‌اندازه‌گیری و شاخص‌های مسئولیت اجتماعی تعیین می‌شوند.
طراحی برنامه‌های اجرایی
برای هر هدف، اقدام، مسئول، زمان، منابع و روش پایش مشخص می‌شود.
ادغام در فرایندها
مسئولیت اجتماعی باید در خرید، منابع انسانی، تولید، فروش، بازاریابی، طراحی، مدیریت پیمانکاران و تصمیم‌های مدیریتی وارد شود.
آموزش و آگاهی
مدیران، کارکنان و افراد مرتبط باید با مسئولیت‌های خود و آثار تصمیم‌هایشان آشنا شوند.
پایش و گزارش‌دهی
شاخص‌ها اندازه‌گیری، نتایج تحلیل و اطلاعات مناسب برای ذی‌نفعان گزارش می‌شوند.
بازنگری و بهبود
عملکرد، تغییرات، بازخورد ذی‌نفعان و نتایج برنامه‌ها بازنگری و اقدامات جدید تعریف می‌شوند.
ماتریس اولویت‌بندی موضوعات مسئولیت اجتماعی
| موضوع | شدت اثر | نگرانی ذی‌نفعان | کنترل موجود | اولویت |
|---|---|---|---|---|
| ایمنی کارکنان | زیاد | زیاد | متوسط | بسیار بالا |
| مصرف انرژی | متوسط | زیاد | متوسط | بالا |
| اطلاعات مشتریان | زیاد | زیاد | ضعیف | بسیار بالا |
| خرید محلی | متوسط | متوسط | ضعیف | متوسط |
| فعالیت خیریه | کم | متوسط | مناسب | پایین‌تر |
این جدول فقط یک نمونه است و معیارها باید متناسب با شرایط واقعی سازمان تعیین شوند.
شاخص‌های مسئولیت اجتماعی
| حوزه | نمونه شاخص |
|---|---|
| حقوق کارکنان | میزان شکایات کاری و زمان رسیدگی |
| ایمنی | نرخ حوادث و اقدامات پیشگیرانه |
| آموزش | میزان پوشش توسعه شایستگی |
| محیط‌زیست | مصرف انرژی، آب و میزان پسماند |
| اخلاق | موارد تعارض منافع و تخلفات بررسی‌شده |
| مشتری | شکایات، رضایت و زمان پاسخ |
| زنجیره تأمین | درصد تأمین‌کنندگان ارزیابی‌شده |
| جامعه | نتایج پروژه‌های توسعه اجتماعی |
| شفافیت | میزان تحقق تعهدات گزارش‌شده |
شاخص‌ها باید نتیجه واقعی اقدامات را نشان دهند. برای مثال، مبلغ صرف‌شده برای فعالیت اجتماعی به‌تنهایی اثر آن فعالیت بر جامعه را نشان نمی‌دهد.
مدارک موردنیاز برای اجرای ISO 26000
از آنجا که ISO 26000 استاندارد راهنماست، فهرست اجباری و ثابتی از مستندات ندارد. بااین‌حال، مدارک زیر می‌توانند اجرای نظام‌مند آن را پشتیبانی کنند:
- خط‌مشی مسئولیت اجتماعی؛
- منشور اخلاقی؛
- فهرست و تحلیل ذی‌نفعان؛
- ارزیابی موضوعات محوری؛
- ارزیابی آثار اجتماعی و زیست‌محیطی؛
- الزامات قانونی و تعهدات سازمان؛
- اهداف و برنامه‌های اجرایی؛
- روش مدیریت تعارض منافع؛
- سیاست حقوق بشر؛
- الزامات مسئولیت اجتماعی تأمین‌کنندگان؛
- روش دریافت شکایت ذی‌نفعان؛
- شاخص‌های عملکرد؛
- گزارش مسئولیت اجتماعی؛
- سوابق پایش و بازنگری؛
- برنامه‌های بهبود.
اشتباهات رایج در اجرای ISO 26000
- محدود کردن مسئولیت اجتماعی به امور خیریه؛
- استفاده از اقدامات اجتماعی فقط برای تبلیغات؛
- بی‌توجهی به آثار منفی فعالیت اصلی سازمان؛
- شناسایی نکردن ذی‌نفعان واقعی؛
- نادیده گرفتن زنجیره تأمین؛
- تعیین هدف‌های کلی و غیرقابل‌اندازه‌گیری؛
- گزارش دستاوردها بدون بیان چالش‌ها؛
- نادیده گرفتن حقوق کارکنان؛
- انجام پروژه‌های اجتماعی بدون نیازسنجی؛
- نبود ارتباط میان مسئولیت اجتماعی و راهبرد؛
- ادعای گواهینامه رسمی ISO 26000 بدون توضیح مبنا؛
- تهیه گزارش زیبا بدون شواهد عملکردی؛
- تمرکز بر تعداد فعالیت‌ها به‌جای نتایج آن‌ها.
مزایای اجرای ISO 26000
اجرای صحیح این استاندارد می‌تواند نتایج زیر را ایجاد کند:
- افزایش اعتماد کارکنان و مشتریان؛
- تقویت اعتبار و شهرت سازمان؛
- کاهش ریسک‌های اجتماعی و اخلاقی؛
- بهبود ارتباط با جامعه محلی؛
- افزایش توان جذب و حفظ کارکنان؛
- مدیریت بهتر زنجیره تأمین؛
- کاهش آثار منفی محیط‌زیستی؛
- افزایش شفافیت و پاسخ‌گویی؛
- تقویت روابط با نهادهای قانونی؛
- آمادگی بهتر برای گزارش‌دهی پایداری؛
- پشتیبانی از اهداف توسعه پایدار؛
- افزایش پایداری بلندمدت کسب‌وکار.
سؤالات متداول ISO 26000
آیا ISO 26000 فقط برای شرکت‌های بزرگ است؟
خیر. سازمان‌های کوچک نیز می‌توانند متناسب با آثار، منابع و حوزه نفوذ خود از این راهنما استفاده کنند.
آیا ISO 26000 همان مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها یا CSR است؟
ISO 26000 چارچوب جامعی برای مسئولیت اجتماعی ارائه می‌کند. CSR بیشتر برای مسئولیت اجتماعی شرکت‌های تجاری استفاده می‌شود، درحالی‌که ISO 26000 برای انواع سازمان‌ها کاربرد دارد.
آیا ISO 26000 قابل دریافت گواهینامه است؟
خیر، این استاندارد برای صدور گواهینامه طراحی نشده است. هر ادعای گواهی باید از نظر مبنا و اعتبار به‌دقت بررسی شود.
آیا کمک خیریه برای انطباق با ISO 26000 کافی است؟
خیر. مسئولیت اجتماعی باید آثار اصلی سازمان بر کارکنان، محیط‌زیست، مشتریان، جامعه و زنجیره تأمین را پوشش دهد.
آیا ISO 26000 جایگزین قوانین است؟
خیر. رعایت قانون حداقل انتظار است و مسئولیت اجتماعی نمی‌تواند جایگزین تعهدات قانونی شود.
آیا ISO 26000 با ESG ارتباط دارد؟
بله. موضوعات محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی در هر دو رویکرد وجود دارند. ISO 26000 می‌تواند برای طراحی و مدیریت اقدامات مرتبط با ESG استفاده شود.
آیا سازمان باید تمام موضوعات محوری را به یک اندازه اجرا کند؟
خیر. ابتدا باید ارتباط و اهمیت هر موضوع با فعالیت‌ها و آثار سازمان بررسی و سپس اولویت‌بندی شود.
گزارش مسئولیت اجتماعی باید شامل چه اطلاعاتی باشد؟
گزارش مناسب باید خط‌مشی‌ها، اهداف، اقدامات، شاخص‌ها، نتایج، چالش‌ها و برنامه‌های آینده را به‌صورت شفاف ارائه کند.
مشاوره و پیاده‌سازی ISO 26000
پیاده‌سازی ISO 26000 زمانی ارزشمند است که مسئولیت اجتماعی از مجموعه‌ای از فعالیت‌های تبلیغاتی خارج شود و در راهبرد، تصمیم‌ها و فرایندهای واقعی سازمان قرار گیرد.
شرکت بین‌المللی مهندسی هیوا می‌تواند سازمان‌ها را در زمینه آموزش ISO 26000، شناسایی ذی‌نفعان، ارزیابی وضعیت موجود، تحلیل موضوعات محوری، تدوین خط‌مشی و اهداف، طراحی شاخص‌ها، برنامه‌ریزی اقدامات و تدوین گزارش مسئولیت اجتماعی همراهی کند.
برای آشنایی با خدمات هیوا، عبارت «خدمات مشاوره و پیاده‌سازی ISO 26000» به صفحه تجاری مربوط به این استاندارد لینک شود.