استاندارد ISO/IEC 25010:2011 در سال 2023 تغییر ورژن پیدا کرد و به 3 استاندارد زیر تبدیل شد :
در ادامه به توضیح هر کدام میپردازیم :
ISO/IEC 25010:2023
“مهندسی سیستم‌ها و نرم‌افزار — الزامات و ارزیابی کیفیت سیستم‌ها و نرم‌افزار (SQuaRE) — مدل کیفیت محصول”
چکیده
این سند یک مدل کیفیت محصول را تعریف می‌کند که برای محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و محصولات نرم‌افزاری قابل استفاده است. مدل کیفیت محصول از نه ویژگی تشکیل شده است (که هر کدام به زیر‌ویژگی‌هایی تقسیم می‌شوند) و به خصوصیات کیفی محصولات مربوط می‌شوند. این ویژگی‌ها و زیر‌ویژگی‌ها یک مدل مرجع برای کیفیت محصولات ارائه می‌دهند تا مشخص، اندازه‌گیری و ارزیابی شوند.
توجه ۱: در این سند، منظور از محصول یک محصول ICT است که بخشی از یک سیستم اطلاعاتی به شمار می‌آید. اجزای محصول ICT شامل زیرسیستم‌ها، نرم‌افزار، میان‌افزار، سخت‌افزار، داده‌ها، زیرساخت‌های ارتباطی و سایر عناصری است که بخشی از محصول ICT هستند.
این مدل می‌تواند برای مشخص‌سازی الزامات و ارزیابی کیفیت محصولات هدف در سراسر چرخه عمر آنها توسط ذی‌نفعان مختلف از جمله توسعه‌دهندگان، خریداران، کارکنان تضمین و کنترل کیفیت و ارزیابان مستقل مورد استفاده قرار گیرد. فعالیت‌های چرخه عمر محصول که می‌توانند از این مدل بهره‌مند شوند شامل موارد زیر هستند:
— استخراج و تعریف الزامات محصول و سیستم اطلاعاتی؛
— اعتبارسنجی جامعیت تعریف الزامات؛
— شناسایی اهداف طراحی محصول و سیستم اطلاعاتی و طراحی فرآیندهای لازم برای دستیابی به کیفیت؛
— شناسایی اهداف آزمون محصول و سیستم اطلاعاتی؛
— شناسایی معیارهای کنترل کیفیت به‌عنوان بخشی از تضمین کیفیت؛
— شناسایی معیارهای پذیرش برای یک محصول و/یا یک سیستم اطلاعاتی؛
— ایجاد معیارهای سنجش ویژگی‌های کیفیت محصول در حمایت از این فعالیت‌ها.
توجه ۲: استفاده از مدل کیفیت برای اندازه‌گیری در پیوست C توضیح داده شده است.
ISO/IEC 25019:2023 مهندسی سیستم‌ها و نرم‌افزار — الزامات کیفیت و ارزیابی سیستم‌ها و نرم‌افزار (SQuaRE) — مدل کیفیت در کاربرد
چکیده
این سند یک مدل کیفیت در کاربرد را تعریف می‌کند که از سه ویژگی تشکیل شده است (که هر کدام به زیر‌ویژگی‌هایی تقسیم می‌شوند) و می‌توانند بر ذی‌نفعان هنگام استفاده از محصولات یا سیستم‌ها در یک زمینه کاربردی مشخص تأثیر بگذارند. این مدل برای کل طیف سیستم‌های اطلاعاتی و سیستم‌های خدمات فناوری اطلاعات، از جمله سیستم‌های رایانه‌ای در حال استفاده و محصولات نرم‌افزاری در حال استفاده، قابل‌استفاده است.
این سند مجموعه‌ای از ویژگی‌های کیفیت برای مشخص‌سازی، اندازه‌گیری، ارزیابی و بهبود کیفیت در کاربرد ارائه می‌دهد.
در این سند، از آنجا که «زمینه کاربرد» به‌عنوان پیش‌نیاز کیفیت در کاربرد مشخص میشود، لازم است هر زمان که محصول یا خدمت قصد داشته باشد به تغییرات زمینه کاربرد پاسخ دهد، زمینه کاربرد دوباره تعریف شود تا این پیش‌نیاز تغییر یابد.
این مدل می‌تواند به‌ویژه توسط افرادی که مسئول مشخص‌سازی و ارزیابی کیفیت محصولات نرم‌افزاری هستند ــ مانند توسعه‌دهندگان، خریداران، کارکنان تضمین و کنترل کیفیت و ارزیابان مستقل ــ به کار گرفته شود. فعالیت‌هایی که در طول توسعه محصول می‌توانند از این مدل کیفیت بهره‌مند شوند شامل موارد زیر هستند (اما محدود به آنها نمی‌شوند):
— شناسایی الزامات برای سیستم‌های اطلاعاتی و سیستم‌های خدمات فناوری اطلاعات در حال استفاده؛
— اعتبارسنجی جامعیت مشخصات الزامات کیفیت در کاربرد؛
— شناسایی اهداف طراحی سیستم‌های اطلاعاتی و سیستم‌های خدمات فناوری اطلاعات برای کیفیت در کاربرد؛
— شناسایی معیارهای کنترل کیفیت در کاربرد به‌عنوان بخشی از تضمین کیفیت کلی؛
— شناسایی معیارهای پذیرش برای سیستم‌های اطلاعاتی و سیستم‌های خدمات فناوری اطلاعات یا سیستم‌های اطلاعاتی؛
— ایجاد معیارهایی برای پرداختن به پیامدهای استفاده از محصولات در زمینه کاربرد مشخص‌شده؛
— ارائه موارد ارزیابی برای ملاحظات اخلاقی هنگام استفاده از سیستم‌های اطلاعاتی و سیستم‌های خدمات فناوری اطلاعات؛
— پشتیبانی از حاکمیت فعالیت‌های دیجیتال‌سازی.
ISO/IEC 25002:2024 مهندسی سیستم‌ها و نرم‌افزار — الزامات کیفیت و ارزیابی سیستم‌ها و نرم‌افزار (SQuaRE) — مرور کلی مدل کیفیت و نحوه استفاده
چکیده
این سند چارچوبی را برای تعریف مدل‌های کیفیت که از ویژگی‌های کیفیت و زیر‌ویژگی‌ها تشکیل می‌شوند، ایجاد می‌کند. به‌ویژه، این سند موارد زیر را ارائه می‌دهد:
— مفهوم یک مدل کیفیت؛
— ساختار و معناشناسی مدل‌های کیفیت؛
— ارتباط میان مدل‌های کیفیت و سایر مفاهیم، از جمله اندازه‌گیری، تعریف الزامات و ارزیابی؛
— رهنمودها، الزامات و نمونه‌هایی برای استفاده از مدل‌های کیفیت.
ارتباط استاندارد ISO/IEC 25002:2024 با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل شماره های 4-9-11 چیست؟
ارتباط با هدف ۴ (آموزش با کیفیت)
استاندارد ISO/IEC 25002:2024 با تعریف چارچوبی برای مدل‌های کیفیت نرم‌افزار، امکان طراحی و ارزیابی سیستم‌های آموزشی دیجیتال باکیفیت را فراهم می‌کند. این موضوع به دسترسی برابر به آموزش با کیفیت، فراگیر و ایمن کمک می‌کند.
ارتباط با هدف ۹ (صنعت، نوآوری و زیرساخت)
این استاندارد با ایجاد ساختار و رهنمود برای سنجش و تضمین کیفیت سیستم‌های نرم‌افزاری و خدمات فناوری اطلاعات، زیرساخت‌های دیجیتال و صنعتی را پایدارتر و نوآورانه‌تر می‌سازد. در نتیجه به توسعه صنایع هوشمند و نوآوری فناورانه کمک می‌کند.
ارتباط با هدف ۱۱ (شهرها و جوامع پایدار)
در شهرهای هوشمند و جوامع پایدار، کیفیت نرم‌افزار و سیستم‌های اطلاعاتی نقش اساسی دارد. استفاده از این استاندارد باعث میشود سیستم‌های شهری (حمل‌ونقل، انرژی، خدمات عمومی) قابل اعتماد، ایمن و کارآمد باشند و به تحقق شهرهای پایدار کمک شود.
استاندارد ISO/IEC 25010:2011
مهندسی سیستم‌ها و نرم‌افزار — نیازمندی‌ها و ارزیابی کیفیت سیستم‌ها و نرم‌افزار (SQuaRE) — مدل‌های کیفیت سیستم و نرم‌افزار
استاندارد ISO/IEC 25010:2011 یک استاندارد بین‌المللی است که به مدل کیفیت نرم‌افزار و سیستم‌ها اختصاص دارد. این استاندارد بخشی از خانواده SQuaRE (Software Product Quality Requirements and Evaluation) است و هدف اصلی آن، تعریف معیارها و ویژگی‌های کیفیت نرم‌افزار و سیستم‌ها برای ارزیابی و تضمین کیفیت است.
ویژگی‌های کلیدی ISO/IEC 25010:2011
این استاندارد کیفیت نرم‌افزار را در هشت ویژگی اصلی دسته‌بندی می‌کند:
- Functional Suitability (تناسب عملکرد)
- نرم‌افزار چقدر نیازهای عملکردی کاربران را به درستی و کامل برآورده می‌کند.
- Performance Efficiency (کارایی عملکرد)
- شامل زمان پاسخ، استفاده از منابع و بهره‌وری سیستم است.
- Compatibility (سازگاری)
- قابلیت تعامل با دیگر سیستم‌ها و نرم‌افزارها و کارکرد در محیط‌های مختلف.
- Usability (قابلیت استفاده)
- سهولت استفاده، یادگیری و جذابیت نرم‌افزار برای کاربران.
- Reliability (قابلیت اطمینان)
- پایداری سیستم، مقاومت در برابر خطا و بازیابی از خطاها.
- Security (امنیت)
- حفاظت اطلاعات، کنترل دسترسی و مقابله با تهدیدها.
- Maintainability (قابلیت نگهداری)
- سهولت اصلاح، به‌روزرسانی و ارتقاء نرم‌افزار.
- Portability (قابلیت حمل)
- امکان انتقال نرم‌افزار به محیط‌ها و پلتفرم‌های مختلف.
اهمیت استاندارد ISO/IEC 25010:2011
- معیار سنجش کیفیت: کمک می‌کند تا نرم‌افزارها و سیستم‌ها بر اساس معیارهای قابل اندازه‌گیری کیفیت سنجیده شوند.
- تسهیل مقایسه و انتخاب نرم‌افزار: برای خریداران و توسعه‌دهندگان، این استاندارد ابزار مقایسه نرم‌افزارها را فراهم می‌کند.
- راهنمای بهبود کیفیت: با شناسایی نقاط ضعف نرم‌افزار، تیم‌های توسعه می‌توانند بهبودهای هدفمند انجام دهند.
به طور خلاصه، ISO/IEC 25010:2011 چارچوبی استاندارد برای تعریف، اندازه‌گیری و بهبود کیفیت نرم‌افزار و سیستم‌ها ارائه می‌دهد.
چکیده
استاندارد ISO/IEC 25010:2011 تعریف می‌کند:
- مدل کیفیت در استفاده (Quality in Use Model) که شامل پنج ویژگی است (که برخی از آنها به ویژگی‌های فرعی تقسیم می‌شوند) و به نتایج تعامل کاربر با محصول در یک زمینه خاص استفاده مربوط میشود. این مدل سیستم برای کل سیستم انسان-کامپیوتر قابل اعمال است، از جمله سیستم‌های کامپیوتری در حال استفاده و محصولات نرم‌افزاری در حال استفاده.
- مدل کیفیت محصول (Product Quality Model) که شامل هشت ویژگی است (که هر یک به ویژگی‌های فرعی تقسیم می‌شوند) و به ویژگی‌های ایستا نرم‌افزار و ویژگی‌های پویا سیستم کامپیوتری مربوط میشود. این مدل برای هر دو دسته، یعنی سیستم‌های کامپیوتری و محصولات نرم‌افزاری قابل اعمال است.
ویژگی‌های تعریف شده در هر دو مدل، برای تمام محصولات نرم‌افزاری و سیستم‌های کامپیوتری مرتبط هستند. این ویژگی‌ها و ویژگی‌های فرعی، اصطلاحات یکسانی برای مشخص کردن، اندازه‌گیری و ارزیابی کیفیت سیستم و محصولات نرم‌افزاری فراهم می‌کنند. همچنین مجموعه‌ای از ویژگی‌های کیفیت ارائه می‌دهند که می‌توان نیازمندی‌های کیفیت اعلام شده را با آنها برای کامل بودن مقایسه کرد.
اگرچه دامنه مدل کیفیت محصول به نرم‌افزار و سیستم‌های کامپیوتری محدود است، بسیاری از ویژگی‌های آن برای سیستم‌ها و خدمات گسترده‌تر نیز مرتبط هستند.
استاندارد ISO/IEC 25012 مدلی برای کیفیت داده‌ها ارائه می‌دهد که تکمیل‌کننده این مدل است.
دامنه مدل‌ها شامل ویژگی‌های صرفاً عملکردی نیست، اما شامل تناسب عملکرد (Functional Suitability) میشود.
دامنه کاربرد مدل‌های کیفیت شامل پشتیبانی از مشخص‌سازی و ارزیابی نرم‌افزار و سیستم‌های کامپیوتری وابسته به نرم‌افزار از دیدگاه‌های مختلف است؛ برای افرادی که با توسعه، خرید، نیازمندی‌ها، استفاده، ارزیابی، پشتیبانی، نگهداری، تضمین و کنترل کیفیت و ممیزی درگیر هستند. مدل‌ها می‌توانند توسط توسعه‌دهندگان، خریداران، کارشناسان تضمین و کنترل کیفیت و ارزیابان مستقل، به ویژه کسانی که مسئول مشخص‌سازی و ارزیابی کیفیت محصولات نرم‌افزاری هستند، مورد استفاده قرار گیرند.
فعالیت‌هایی در طول توسعه محصول که می‌توانند از استفاده از مدل‌های کیفیت بهره‌مند شوند، شامل موارد زیر هستند:
- شناسایی نیازمندی‌های نرم‌افزار و سیستم؛
- اعتبارسنجی کامل بودن تعریف نیازمندی‌ها؛
- شناسایی اهداف طراحی نرم‌افزار و سیستم؛
- شناسایی اهداف تست نرم‌افزار و سیستم؛
- شناسایی معیارهای کنترل کیفیت به عنوان بخشی از تضمین کیفیت؛
- شناسایی معیارهای پذیرش برای محصول نرم‌افزاری و/یا سیستم کامپیوتری وابسته به نرم‌افزار؛
- تعیین معیارهای اندازه‌گیری ویژگی‌های کیفیت به منظور پشتیبانی از این فعالیت‌ها.
ارتباط این استاندارد با هدف شماره 9 سازمان ملل از اهداف توسعه پایدار :
هدف شماره ۹ سازمان ملل در اهداف توسعه پایدار (SDG 9: Industry, Innovation, and Infrastructure) مربوط به ایجاد زیرساخت‌های مقاوم، ترویج صنعتی پایدار و ارتقای نوآوری است. ارتباط استاندارد ISO/IEC 25010:2011 با این هدف را می‌توان از چند جنبه تحلیل کرد:
1. ارتقای کیفیت محصولات نرم‌افزاری و سیستم‌ها
- ISO/IEC 25010 استانداردی است که ویژگی‌های کیفیت سیستم‌ها و نرم‌افزارها را تعریف می‌کند.
- کیفیت بالای نرم‌افزار و سیستم‌ها باعث افزایش اعتماد و کارایی در صنایع میشود و به توسعه صنعتی پایدار کمک می‌کند.
2. تسهیل نوآوری
- این استاندارد ابزارهایی برای ارزیابی، اندازه‌گیری و بهبود کیفیت سیستم‌ها ارائه می‌دهد.
- با بهبود کیفیت و قابلیت اطمینان سیستم‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌ها می‌توانند نوآوری‌های فناورانه را سریع‌تر و با ریسک کمتر پیاده‌سازی کنند.
3. ایجاد زیرساخت‌های مقاوم و پایدار
- سیستم‌ها و نرم‌افزارهای با کیفیت، پایداری و قابلیت نگهداری بالاتری دارند.
- این ویژگی‌ها باعث می‌شوند زیرساخت‌های دیجیتال و صنعتی، مقاوم در برابر خطا و خرابی باشند و بهره‌وری بلندمدت را تضمین کنند.
4. تضمین توسعه پایدار صنعتی
- استاندارد ISO/IEC 25010 به شرکت‌ها کمک می‌کند تا نیازهای کاربران و صنایع را بهتر برآورده کنند و همزمان مصرف منابع و هزینه‌ها را بهینه‌سازی کنند.
- این امر با هدف SDG 9 هماهنگ است، زیرا توسعه صنعتی باید کارآمد، پایدار و نوآورانه باشد.
به طور خلاصه، ISO/IEC 25010:2011 با ارتقای کیفیت سیستم‌ها و نرم‌افزارها، افزایش پایداری و قابلیت نوآوری، مستقیماً به تحقق هدف شماره ۹ توسعه پایدار سازمان ملل کمک می‌کند.
به مشاوره نیاز دارید؟ با ما تماس بگیرید: 09132119102
